Brandend maagzuur

Bij iedereen stroomt er gedurende de dag regelmatig zure maaginhoud omhoog de slokdarm in. Meestal gebeurt dit tijdens het ontluchten van de maag zodat de maag niet te veel druk krijgt. De meeste mensen voelen dit niet. Een groot gedeelte van de mensen die last heeft van zuurbranden voelt het terugstromen van zure maaginhoud echter wel. Bij deze mensen stroomt vaker dan gemiddeld maagzuur omhoog de slokdarm in. Dit kan verschillende oorzaken hebben. De meest voorkomende oorzaken zijn:

Het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag functioneert minder goed
Het sluitspiertje, ook wel de onderste slokdarmsfincter genoemd, moet ervoor zorgen dat maaginhoud niet omhoog kan stromen, de slokdarm in. Als dit spiertje minder goed functioneert, kan maaginhoud dus omhoog stromen.
Het sluitspiertje kan minder goed werken om verschillende redenen:

• Door een verhoogde druk op de maag;
  Een hoge druk op de maag ontstaat door bijvoorbeeld overgewicht, zwangerschap of verstopping in de darm. Doordat de druk in de buik groter is, kan maaginhoud gemakkelijk omhoog stromen. Een gezond gewicht en een goede stoelgang zijn dus belangrijk om brandend maagzuur te voorkomen.
• Door ouderdom kan het sluitspiertje wat verslappen en minder goed sluiten.
• Door (overmatig) gebruik van alcohol, chocola en pepermunt kan het sluitspiertje verslappen.
• Roken zorgt ook voor verslapping van het sluitspiertje.

Een middenrifsbreuk
Het middenrif (ook wel diafragma genoemd) is de spierplaat die de borstholte scheidt van de buikholte. In deze spierplaat zit een opening: hier loopt de slokdarm doorheen van de borstholte naar de buikholte. Het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag bevindt zich normaliter ter hoogte van het middenrif. Zowel het middenrif als de sluitspier heeft een functie in het voorkomen van het terugstromen van maagzuur naar de slokdarm. Deze functie is optimaal als de sluitspier precies op de hoogte van het middenrif zit.

Als de opening in het middenrif iets wijder is dan normaal, noemen we dit een middenrifbreuk. Een klein of groter gedeelte van de maag kan dan voor kortere of langere periode omhoog komen door deze opening. Als het sluitspiertje dan niet meer op de hoogte zit van het middenrif is de functie om te voorkomen dat maagzuur terugstroomt in de slokdarm verminderd. De zure maaginhoud kan dan makkelijker terugstromen in de slokdarm en er kan brandend maagzuur ontstaan.
Meer informatie over een middenrifsbreuk

Een vertraagde maagontlediging
Bij een vertraagde maagontlediging blijft het voedsel langer in de maag dan normaal. De maag geeft het voedsel niet snel genoeg door aan de dunne darm. Hierdoor kunnen klachten ontstaan, zoals snel een vol gevoel krijgen, maagpijn, misselijkheid maar ook brandend maagzuur.
Meer informatie over een vertraagde maagontlediging

Veelvoorkomende klachten van brandend maagzuur zijn het gevolg van het te vaak terugstromen van maagzuur in de slokdarm. De slokdarm heeft geen dikke, beschermende slijmvlieslaag zoals de maag dat heeft. De wand van de slokdarm is daarom niet zo goed bestand tegen de inwerking van het agressieve maagzuur als de maag. Wanneer maagzuur vaker dan normaal omhoog stroomt, kan de slokdarm geïrriteerd en beschadigd, en soms zelfs ontstoken, raken. Bij een groot gedeelte van de mensen waarbij het maagzuur vaker dan normaal de slokdarm in gaat, ziet de slokdarm er echter nog onaangetast uit. Toch kunnen deze mensen klachten hebben.

De klachten bij brandend maagzuur kunnen per persoon verschillen. Veel mensen hebben last van zure oprispingen. Zij proeven het zuur dat omhoog stroomt, de slokdarm in. Niet iedereen heeft hier last van. Ook zonder het zuur te proeven kunt u last hebben van brandend maagzuur.
Het te vaak terugstromen van maagzuur in de slokdarm heeft niets te maken met een teveel aan maagzuur.
Veel mensen met brandend maagzuur hebben vooral ’s nachts (in liggende positie) of bij het voorover buigen veel last van klachten. Dit heeft te maken met de positie van de maag en slokdarm. Daarnaast ontstaan vaak klachten na de maaltijd. Dit komt omdat juist na de maaltijd de maag meer onder spanning staat waardoor het sluitspiertje zich spontaan opent om lucht te laten ontsnappen. Hierbij komt ook vaak zure maaginhoud de slokdarm in.
Veel voorkomende klachten bij brandend maagzuur zijn:

• Een pijnlijk, branderig gevoel achter het borstbeen, vlak boven de maag.
  Sommige mensen voelen dit als een drukkende, knijpende pijn die nogal eens verward wordt met hartklachten. De pijn kan uitstralen naar de hals, de rug en tussen de schouderbladen.
• Een geïrriteerde keel en hoestklachten
  Dit komt voor als maaginhoud regelmatig tot in de keelholte omhoog stroomt.
• Zure oprispingen, waarbij een beetje maaginhoud terugvloeit tot in de mondholte.
• Het gevoel alsof er voortdurend een brok in de keel zit.
  Dit wordt ook wel het globusgevoel genoemd.
• Boeren
• Slikklachten
• Heesheid
• Slecht gebit

Iedereen heeft wel eens last van zuurbranden of brandend maagzuur. Waarbij de een meer en vaker last heeft dan de ander. Als u regelmatig last heeft van bovenstaande klachten, is het verstandig om naar de huisarts te gaan.

Barrett-slokdarm
Mensen bij wie de slokdarm jarenlang (chronisch) teveel wordt blootgesteld aan zure reflux kunnen een Barrett-slokdarm ontwikkelen. Dit houdt in dat het slijmvlies aan de binnenkant van de slokdarm wordt vervangen door afwijkend Barrett-slijmvlies. Dit Barrett-slijmvlies is roder dan het normale slokdarmslijmvlies. Als de arts dit tijdens een kijkonderzoek (gastroscopie) constateert zullen er hapjes (biopten) worden genomen voor microscopisch onderzoek. Hiermee kan worden vastgesteld of er inderdaad sprake is van Barrett-slijmvlies. Ook zal altijd gekeken worden of er onrustige cellen te zien zijn. Mensen met een Barrett-slokdarm hebben namelijk een heel licht verhoogde kans op slokdarmkanker. Er zijn verschillende gradaties van een Barrett-slokdarm, gebaseerd op de ernst van de weefselverandering. Afhankelijk van deze gradatie zal de arts een behandeling en regelmatige controleonderzoeken voorstellen. Wanneer er een Barrett-slokdarm wordt vastgesteld, is het belangrijk om uw leven lang maagzuurremmers te gebruiken.

De meeste mensen met chronisch klachten van zuurbranden krijgen echter geen Barrrett-slokdarm. Het is niet bekend waarom bij sommige mensen wel een Barrett-slokdarm ontstaat en bij anderen niet. 
Meer informatie over een Barrett slokdarm

Wanneer naar de huisarts
Bij de volgende klachten is het altijd belangrijk om naar uw huisarts te gaan:

• als u voelt dat het voedsel niet wil zakken in de slokdarm;
• als u regelmatig moet overgeven;
• als u in korte tijd meer dan vijf kilo afvalt, zonder aanwijsbare oorzaak;
• als u zwarte, dunne ontlasting heeft.

Vaak kan de huisarts de diagnose brandend maagzuur stellen op basis van het klachtenpatroon. Soms verwijst de huisarts u door naar het ziekenhuis voor verder onderzoek. Bijvoorbeeld als blijkt dat de klachten niet verminderen door gebruik van maagzuurremmers. Of als de klachten eerst verdwijnen, maar later weer terug komen.

In het ziekenhuis kunnen verschillende onderzoeken plaatsvinden. De meest gebruikelijke onderzoeken hiervoor zijn:

• gastroscopie
• 24-uurs zuurgraadmeting
• stationaire slokdarm-manometrie
  

Met een gastroscopie kan de arts beoordelen of de slokdarm is beschadigd als gevolg van brandend maagzuur. Ook kan met dit onderzoek een middenrifsbreuk worden opgespoord. Als tijdens de gastroscopie geen beschadiging van de slokdarm wordt aangetoond, kan er nog wel sprake zijn van brandend maagzuur die klachten geeft en behandeld kan worden.
Met een 24-uurs zuurgraadmeting wordt onderzocht hoe vaak er gedurende een dag (24 uur) maagzuur in de slokdarm omhoog komt.
Bij een stationaire manometrie wordt de beweging en de functie van de slokdarm en het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag gemeten.

Meer informatie over maagonderzoeken

De behandeling van brandend maagzuur is afhankelijk van de ernst van de klachten. Soms geeft de huisarts u voedingsadviezen en leefregels mee die de klachten kunnen verminderen. Deze kunnen ook in de periode dat u medicijnen gebruikt klachten helpen voorkomen. Een aantal van deze adviezen vindt u onder ‘tips en adviezen’.

Medicijnen
Afhankelijk van de ernst van de klachten, kan de arts ook medicijnen voorschrijven. Deze medicijnen zijn meestal voor een periode van vier tot zes weken. In deze tijd zullen uw klachten vaak verminderen of verdwijnen. Is dit bij u niet het geval dan moet u de medicijnen soms voor een langere periode gebruiken of u krijgt een hogere dosering van hetzelfde medicijn voorgeschreven. Eventueel besluit de arts u een ander medicijn voor te schrijven.

Er zijn verschillende soorten medicijnen die bij brandend maagzuur voorgeschreven kunnen worden:

• medicijnen die het maagzuur binden
  Deze medicijnen maken het maagzuur minder zuur, door het zuur te binden. Deze maagzuurbinders werken echter maar kort.
• medicijnen die de productie van maagzuur remmen of blokkeren
  Deze medicijnen zorgen dat het maagsap veel minder zuur is. Ze worden daarom ook wel maagzuurremmers genoemd. Er is dus nog wel maagsap, maar dit is minder of zelfs helemaal niet zuur meer. Binnen deze groep medicijnen kan onderscheid gemaakt worden tussen medicijnen die de maagzuurproductie remmen en medicijnen die de maagzuurproductie blokkeren.
• medicijnen die een beschermende laag aanbrengen
  Deze medicijnen brengen een beschermend laagje aan op de binnenkant van de slokdarm en de maag. Deze zijn daardoor beter bestand tegen het agressieve maagsap.
• medicijnen die de werking van de slokdarm- en maagspieren bevorderen
  Deze medicijnen zorgen voor een sneller transport van voeding door de slokdarm en de maag. Daardoor wordt de kans kleiner dat voeding terug omhoog stroomt. Ook wordt maagsap, dat in de slokdarm is teruggelopen, snel weer naar de maag afgevoerd. Deze medicijnen (prokinetica) kunnen worden voorgeschreven als brandend maagzuur wordt  veroorzaakt door een vertraagde maagontlediging.
  Meer informatie over een vertraagde maagontlediging

De eerste drie groepen van bovengenoemde medicijnen zijn zogenaamde ‘symptoombestrijders’. Dit wil zeggen dat deze medicijnen alleen de klachten verminderen of voorkomen. De oorzaak, het omhoog stromen van de maaginhoud, wordt niet behandeld. Maar omdat het maagsap niet meer zuur is, veroorzaakt het geen problemen meer.

Anti-refluxoperatie
Als medicijnen, in combinatie met voedingsadviezen en leefregels, niet voldoende helpen om de klachten te verminderen, kan de arts een operatie voorstellen. Deze operatie wordt ook wel een ‘anti-refluxoperatie’ genoemd. Bij deze kijkoperatie wordt het bovenste deel van de maag als een soort manchet om de onderkant van de slokdarm heen ‘gedraaid’. De maag kan vervolgens niet meer door de middenrifsbreuk omhoog komen.
In sommige ziekenhuizen wordt tegenwoordig ook een endoscopische behandeling van reflux uitgevoerd: de endoluminale fundoplicatie. Bij deze methode wordt de ingreep met een endoscoop via de mondholte uitgevoerd. Een endoscoop is een flexibele slang waarop een kleine videocamera en een lampje zijn bevestigd.
De maagwand wordt rond de slokdarmopening vijf centimeter naar binnen (de maag in) geplooid en met ankertjes vastgezet.  De natuurlijke overgang van de slokdarm naar de maag wordt op die manier hersteld, waardoor de werking van de maagsluitspier weer wordt zoals die hoort te zijn.
Omdat het hierbij gaat om een vrij nieuwe methode zijn er nog geen langetermijnresultaten van bekend. Uw behandelend arts kan u informeren over deze ingreep en andere behandelingen.
Meer informatie over de anti-refluxoperatie

Met de volgende tips en (voedings)adviezen kunnen de klachten van brandend maagzuur verminderen:

• Voorkom verstopping. Verstopping kan de druk op de maag vergroten, waardoor de klachten verergeren. U kunt verstopping voorkomen of verminderen door gezond en vezelrijk te eten, ten minste 1,5–2 liter vocht te drinken en regelmatig te bewegen.
  Meer informatie over het voorkomen van verstopping
• Wees voorzichtig met de volgende producten, omdat deze de klachten kunnen verergeren: alcohol, pepermunt, chocola, scherpe kruiden, koolzuurhoudende dranken en vruchtensap van citrusfruit zoals: citroen, grapefruit, mandarijn en sinaasappel.
• Zorg voor een gezond lichaamsgewicht. Mensen met overgewicht hebben minder ruimte in de buikholte waardoor de druk in de buik groter is dan normaal. Door de verhoogde druk kan de maaginhoud makkelijker in de slokdarm stromen. Als u wilt afvallen doe dit dan geleidelijk, een diëtist kan u daarbij helpen.
• Vermijd grote, zware maaltijden en erg vet eten. Neem liever kleine maaltijden verspreid over de dag.
• Draag geen knellende kleding ter hoogte van uw maag.
• Buk niet voorover. Bij het voorover bukken, stroomt het maagsap makkelijker de slokdarm in. Probeer als u moet bukken met rechte rug door uw knieën te zakken.
• Stop met roken. Roken verslapt het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag.

Als u vooral ’s nachts last heeft van brandend maagzuur:

• Plaats het hoofdeinde van uw bed op klossen, zodat het hoofdeinde hoger is dan het voeteneinde. Het maagzuur stroomt dan niet zo gemakkelijk terug naar de slokdarm. Een extra kussen onder uw hoofd is geen goede oplossing want dan komt uw maag juist in de knel te zitten.
• Het is verstandig om ongeveer 3-4 uur voordat u gaat slapen niet meer te eten. Als u met een volle maag gaat liggen, kan de inhoud gemakkelijk terugstromen naar de slokdarm.